شناسایی خانه‌های تاب‌آوری محله‌ای برای ارائه خدمات در زمان جنگ

در جریان بررسی لایحه حمایت از شهروندان در دوره جنگ در شورای شهر تهران، اعضای شورا نسبت به برخی مفاد ماده سوم این لایحه، از جمله ایجاد «خانه‌های تاب‌آوری محله‌ای»، طراحی شهری مقاوم و بازطراحی بوستان‌ها برای استقرار شهروندان و ایجاد زیرساخت‌های اضطراری، انتقاد کردند.

بر اساس ماده سوم این لایحه، شهرداری تهران مکلف است نسبت به شناسایی خانه‌های تاب‌آوری محلی برای ارائه خدمات مشاوره، آموزش، اسکان اضطراری و درمانی اقدام کند و با همکاری دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و نیروهای مسلح برای نوآوری در طراحی شهری مقاوم، تاب‌آوری محلات و آموزش‌های شهروندی در شرایط بحران برنامه‌ریزی کند.

در جریان بررسی این بند، اعضای شورا نسبت به عبارت «خانه‌های تاب‌آوری محله‌ای» ابهام داشتند. مهدی عباسی معتقد بود: باید مشخص شود این عبارت در کدام قانون، آیین‌نامه یا دستورالعمل تعریف شده است. در شهر تهران هم‌اکنون خانه‌های سلامت، سراهای محله و فضاهای مرتبط با مدیریت بحران وجود دارد و به جای ایجاد تعابیر و ساختارهای جدید، باید از ظرفیت‌های موجود استفاده کرد.

وی افزود: مشخص نیست چگونه می‌توان خانه‌ای از مردم را برای درمان، مشاوره یا اسکان اضطراری شناسایی کرد. اگر قرار است از ساختمان‌های خصوصی استفاده شود، باید موضوع بر مبنای همکاری و داوطلبانه بودن باشد و شهرداری نمی‌تواند بدون رضایت مالک، از خانه‌های مردم برای ارائه خدمات عمومی استفاده کند.

در ادامه، پیشنهاد شد شهرداری تهران فضاها و ساختمان‌های عمومی یا خصوصی واجد شرایط را شناسایی کند و در صورت وجود امکان و رضایت مالکان، از ظرفیت آنها برای ارائه خدمات آموزشی، مشاوره‌ای، پشتیبانی، اسکان اضطراری و درمانی استفاده شود.

این عضو شورا همچنین درباره همکاری با دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و نیروهای مسلح برای «نوآوری در طراحی شهری مقاوم» اظهار کرد: این عبارت بسیار کلی است و مشخص نیست منظور از طراحی شهری مقاوم چیست. آیا قرار است طرح جامع شهر تهران از نو طراحی شود؟ این موضوع نیازمند تعریف دقیق است.

وی خواستار حذف عبارت‌های «طراحی شهری مقاوم» و «تاب‌آوری محلات» از این لایحه شد و گفت: این طرح قرار است یک برنامه اضطراری برای حمایت از آسیب‌دیدگان جنگ باشد، نه برنامه‌ای بلندمدت برای مقاوم‌سازی شهر در برابر همه تهدیدها. مقاوم‌سازی شهر و افزایش تاب‌آوری محلات نیازمند برنامه‌های بلندمدت و تخصصی است و نباید در قالب یک مصوبه اضطراری، موضوعات متفرقه‌ای به آن اضافه شود که اصل هدف لایحه را تحت‌الشعاع قرار دهد.

در بخش دیگری از ماده سوم آمده است که شهرداری تهران با توجه به شرایط اضطراری و جنگی، بدون تغییر کاربری فضاهای سبز و با رعایت کامل ضوابط حفظ عرصه‌های فضای سبز، می‌تواند نسبت به بازطراحی پارک‌ها و فضای سبز و پایش بوستان‌هایی که امکان استقرار شهروندان را دارند اقدام کند.

بر اساس این بند، امکان استقرار یگان‌های امدادی، انتظامی و آتش‌نشانی و ارائه خدماتی از جمله تأمین آب آشامیدنی، سرویس‌های بهداشتی، غرفه‌های عرضه مواد غذایی و اقلام ضروری، ایمن‌سازی تجهیزات و زیرساخت‌ها، ایجاد پناهگاه، توسعه پارکینگ‌های زیرسطحی، تأمین روشنایی و انبارها و حذف سازه‌های خطرآفرین پیش‌بینی شده است.

این بخش با انتقاد جدی اعضای شورا مواجه شد. جعفر تشکری هاشمی با بیان اینکه در ابتدای بند بر حفظ فضای سبز تأکید شده اما در ادامه اقداماتی پیش‌بینی شده که می‌تواند به تخریب بوستان‌ها منجر شود، گفت: ایجاد پناهگاه، توسعه پارکینگ‌های زیرسطحی و ایجاد زیرساخت‌های مختلف در بوستان‌ها می‌تواند به ریشه درختان و عرصه‌های فضای سبز آسیب بزند.

وی افزود: ما نباید دوباره با بیل و کلنگ به جان بوستان‌ها بیفتیم. اگر قرار باشد در بوستان‌ها پناهگاه یا پارکینگ ساخته شود، عملاً فضای سبز از بین می‌رود. به همین دلیل پیشنهاد حذف کامل این بند را دارم.

این عضو شورا همچنین نسبت به استفاده از تعابیری درباره استقرار نیروهای نظامی و انتظامی در بوستان‌ها و زیر آنها هشدار داد و گفت: هر نوع خدمات و همکاری با نیروهای مسلح باید در چارچوب‌های مناسب و اسناد مربوط به خود انجام شود و نباید جزئیات حساس در یک مصوبه عمومی و بدون طبقه‌بندی مطرح شود؛ چراکه ممکن است مورد سوءاستفاده دشمن قرار گیرد.

وی با اشاره به تجربه جنگ اخیر ادامه داد: ما در جریان این جنگ به این نتیجه رسیدیم که در شرایط حمله و تهدید، باید مردم را به ساختمان‌های مستحکم هدایت کرد و بوستان‌ها الزاماً محل استقرار شهروندان نیستند. بنابراین باید از ظرفیت ساختمان‌های مستحکم و فضاهای مناسب موجود استفاده کرد، نه اینکه با اجرای پروژه‌های عمرانی در بوستان‌ها، به فضای سبز آسیب بزنیم.

در ادامه بررسی این ماده، اعضای شورا بر اصلاح بند مربوط به خانه‌های تاب‌آوری و حذف یا بازنگری جدی در بخش‌های مربوط به «طراحی شهری مقاوم»، «تاب‌آوری محلات» و بازطراحی بوستان‌ها تأکید کردند.