مهم‌ترین شاخص‌هایی که در آزمایش خون بررسی می‌شوند

پزشک نتایج آزمایش خون را همراه با عوامل دیگری مانند علائم، سن، جنسیت، سابقه پزشکی و داروهای تفسیر می‌کند و احتمال وجود بیماری را بررسی می‌کند. در ادامه اطلاعات دقیق‌تری از آزمایش‌های خون و شاخص‌های مهمی که در آن بررسی می‌شود، در اختیارتان قرار می‌دهیم.

آزمایش خون چه اطلاعاتی درباره سلامت بدن می‌دهد؟

آزمایش خون می‌تواند اطلاعات مختلفی درباره وضعیت سلول‌های خونی، سوخت‌وساز بدن و عملکرد اندام‌ها در اختیار پزشک قرار دهد. برای مثال، CBC یا شمارش کامل سلول‌های خون می‌تواند به شناسایی کم‌خونی، برخی عفونت‌ها و تغییرات تعداد سلول‌های خونی کمک کند.

در آزمایش‌های بیوشیمیایی نیز می‌توان شاخص‌های مهمی مانند قند خون، چربی‌ها، آنزیم‌های کبدی، کراتینین و بعضی از الکترولیت‌ها را اندازه‌گیری کرد. پزشک در صورت وجود علائم یا بر اساس شرایط فردی شما آزمایش‌های اختصاصی‌تری مانند بررسی تیروئید، آهن، ویتامین D یا سایر هورمون‌ها را درخواست کند.

بنابراین، آزمایش خون یک آزمایش واحد نیست و بسته به هدف بررسی، مجموعه متفاوتی از شاخص‌ها در آن اندازه‌گیری می‌شود.

مهم‌ترین شاخص‌های شمارش سلول‌های خونی کدام‌اند؟

تست شمارش کامل سلول‌های خون یا همان CBC یکی از آزمایش‌های پایه و پرکاربرد است که پزشک درخواست می‌کند. این آزمایش سه گروه اصلی سلول‌های خونی را بررسی می‌کند که در ادامه بررسی کرده‌ایم:

·     گلبول قرمز: شمارش گلبول‌های قرمز که در آزمایش خون با علامت اختصاری RBC نشان داده می‌شود، تعداد گلبول‌های قرمز خون را نشان می‌دهد و در کنار سایر شاخص‌ها برای بررسی کم‌خونی و برخی اختلالات خونی استفاده می‌شود.

·     هموگلوبین: هموگلوبین یا Hb پروتئینی در گلبول‌های قرمز است که اکسیژن را حمل می‌کند. کاهش آن یکی از شاخص‌های مهم کم‌خونی است و از مهم‌ترین فاکتورهایی محسوب می‌شود که پزشک در سی بی سی بررسی می‌کند.

·     هماتوکریت: HCT یا همان هماتوکریت درصد حجم خون را که از گلبول‌های قرمز تشکیل شده است نشان می‌دهد.

·     MCV: میانگین اندازه گلبول‌های قرمز را مشخص می‌کند و در بررسی نوع کم‌خونی کاربرد دارد.

·     گلبول سفید: گلبول سفید که در آزمایش خون با WBC مشخص می‌شود، تعداد سلول‌های ایمنی خون را نشان می‌دهد که بخش مهمی از سیستم ایمنی بدن هستند. افزایش یا کاهش آن می‌تواند در شرایط مختلف از جمله عفونت‌ها و برخی بیماری‌ها دیده شود.

·     پلاکت: PLT تعداد پلاکت‌های خون را نشان می‌دهد. پلاکت‌ها در فرآیند انعقاد خون نقش دارند.

·     نوتروفیل، لنفوسیت و سایر انواع گلبول سفید: در صورت انجام افتراق گلبول‌های سفید، نسبت و تعداد انواع مختلف آن‌ها نیز بررسی خواهد شد.

قند خون، چربی خون و کلسترول چگونه بررسی می‌شوند؟

قند خون یکی از شاخص‌های مهم برای بررسی وضعیت متابولیک بدن است. قند خون ناشتا (FBS) میزان گلوکز خون پس از چند ساعت ناشتایی را نشان می‌دهد. آزمایش HbA1c یا همان ای وان سی نیز میانگین تقریبی قند خون طی حدود دو تا سه ماه گذشته را منعکس می‌کند و در تشخیص و پیگیری دیابت کاربرد دارد.

پزشک برای بررسی وضعیت چربی خون هم تست پروفایل چربی (Lipid Profile) را درخواست می‌دهد که شامل فاکتورهای زیر است:

·     کلسترول تام (Total Cholesterol)

·     LDL که به‌عنوان کلسترول «بد» شناخته می‌شود و افزایش آن می‌تواند با افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه باشد.

·     HDL که به‌عنوان کلسترول «خوب» شناخته می‌شود.

·     تری‌گلیسرید یا همان TG نوعی چربی موجود در خون است که افزایش آن می‌تواند با مشکلات متابولیک و قلبی‌عروقی همراه باشد.

تفسیر این شاخص‌ها باید با توجه به وضعیت کلی فرد و سایر عوامل خطر انجام شود؛ بنابراین یک عدد به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت سلامت قلب و عروق را مشخص کند.

عملکرد کبد و کلیه در آزمایش خون با چه شاخص‌هایی مشخص می‌شود؟

پزشک برای بررسی عملکرد کبد، شاخص‌هایی مانند آنزیم‌های کبدی ALT و AST و همچنین ALP، بیلی‌روبین و در برخی شرایط آلبومین و سایر آزمایش‌ها را بررسی کند.

افزایش بعضی از این شاخص‌ها می‌تواند در بیماری‌های کبدی، آسیب سلولی یا برخی شرایط دیگر دیده شود، اما همیشه به معنی وجود یک بیماری مشخص نیست.

آزمایش‌هایی مانند کراتینین Creatinine و اوره BUN برای ارزیابی عملکرد کلیه مورد استفاده قرار می‌گیرند. بر اساس سطح کراتینین و اطلاعاتی مانند سن و جنسیت، ممکن است eGFR نیز محاسبه شود که برآوردی از میزان فیلتراسیون کلیه‌ها ارائه می‌دهد.

در بسیاری از آزمایش‌های خون الکترولیت‌هایی مانند سدیم و پتاسیم را هم بررسی می‌کند. میزان الکترولیت‌ها در خون در ارزیابی تعادل مایعات و عملکرد طبیعی سلول‌ها، عضلات و قلب اهمیت دارند.

بررسی هورمون‌ها و ویتامین‌ها در آزمایش خون چگونه انجام می‌شود؟

در صورت وجود علائم خاص یا شک به یک بیماری، پزشک می‌تواند هورمون‌ها و ویتامین‌های مختلف را نیز با آزمایش خون بررسی کند.

برای مثال، در ارزیابی عملکرد تیروئید هورمون TSH و در صورت نیاز Free T4 بررسی می‌شوند. آزمایش‌های دیگری مانند هورمون‌های جنسی، پرولاکتین یا کورتیزول نیز ممکن است بر اساس علائم و شرایط فرد درخواست شوند.

سطح ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز با آزمایش خون قابل اندازه‌گیری هستند که ازجمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

·     ویتامین D

·     ویتامین B12

·     فولات (اسید فولیک)

·     آهن و فریتین

·     کلسیم

·     منیزیم

چه زمانی نتایج آزمایش خون نیاز به بررسی پزشک دارند؟

خارج بودن یک نتیجه از محدوده مرجع آزمایشگاه همیشه به معنای وجود بیماری نیست. محدوده طبیعی آزمایش بر اساس سن، جنسیت، شرایط فرد، روش آزمایش و آزمایشگاه متفاوت است و عواملی مانند ناشتایی، داروهای مصرفی، فعالیت بدنی و حتی زمان انجام آزمایش روی بعضی نتایج تاثیر خواهند گذاشت.

به‌طور کل در شرایط زیر بهتر است نتیجه آزمایش را با کمک پزشک متخصص بررسی کنید:

·     چند شاخص به‌طور همزمان خارج از محدوده طبیعی باشند.

·     یکی از شاخص‌ها به شکل قابل‌توجهی بالاتر یا پایین‌تر از محدوده مرجع برود.

·     نتیجه با علائم یا شکایت‌های شما مطابقت داشته باشد.

·     نتیجه آزمایش نسبت به آزمایش‌های قبلی به‌صورت قابل‌توجهی تغییر کند.

·     شاخص‌هایی مانند قند خون، هموگلوبین، کراتینین، آنزیم‌های کبدی یا هورمون‌های تیروئید غیرطبیعی باشند.

·     فرد داروی خاصی مصرف کند یا سابقه بیماری زمینه‌ای داشته باشد و نتیجه آزمایش نیاز به تفسیر تخصصی داشته باشد.

در نهایت، تفسیر آزمایش خون فقط با نگاه کردن به اعداد انجام نمی‌شود. پزشک نتایج را همراه با علائم، سابقه پزشکی، معاینه و سایر بررسی‌های لازم قرار می‌دهد تا مشخص شود آیا نتیجه غیرطبیعی نیاز به پیگیری، تکرار آزمایش یا بررسی‌های بیشتر دارد.

منبع

https://www.medlineplus.gov/lab-tests/how-to-understand-your-lab-results

https://medlineplus.gov/lab-tests/what-you-need-to-know-about-blood-testing

https://www.medlineplus.gov/a1c.html

https://medlineplus.gov/cholesterollevelswhatyouneedtoknow.html

https://www.medlineplus.gov/lab-tests/glomerular-filtration-rate-gfr-test